Historia

Litwa Aktualności - Historia




Wiadomości z Litwy

LITWA

W wiadomościach


Oś czasu: Litwa

1915 Litwa okupowana przez wojska niemieckie w czasie I wojny światowej.

1918 - Litwa ogłasza niepodległość.

1920 - Rosja Sowiecka uznaje niepodległość Litwy na mocy Traktatu Moskiewskiego.

1926 - Lider partii nacjonalistycznej Antanas Smetona przejmuje władzę w wojskowym zamachu stanu po zwycięstwie lewicy w wyborach.

1939 - Związek Radziecki zmusza Litwę do przyjęcia sowieckich baz wojskowych.

1940 - inwazja wojsk sowieckich. Smetona ucieka. Litwa wcielona do ZSRR.

1941 - Tysiące Litwinów wywieziono na Syberię. Naziści najeżdżają ZSRR i okupują Litwę.

1944 - Armia Czerwona powraca, zapowiadając dalsze deportacje i represje oporu.

1988 - Grupa pisarzy i intelektualistów zakłada Litewski Ruch Odbudowy (Sajudis). Jej przywódcy oświadczają na masowym wiecu w stolicy Wilnie, że ZSRR nielegalnie okupował Litwę.

Ringaudas Songaila zdymisjonowany ze stanowiska szefa Litewskiej Partii Komunistycznej. Zastąpiony przez Algirdasa Brazauskasa.

1989 - Parlament zatwierdza deklarację suwerenności Litwy, stwierdzając, że prawa litewskie mają pierwszeństwo przed sowieckimi.

Komunistyczna Partia Litwy odrywa się od Sowieckiej Partii Komunistycznej i deklaruje poparcie dla niepodległości.

Walka o niepodległość

1990 - Sajudis zdobywa większość miejsc w wyborach parlamentarnych. Jej lider Vytautas Landsbergis zostaje wybrany przewodniczącym parlamentu, który ogłasza przywrócenie niepodległości.

ZSRR nakłada embargo, wstrzymując dostawy paliwa i powodując poważne trudności gospodarcze. Litwa zgadza się na zawieszenie niepodległości w oczekiwaniu na rozmowy.

1991 Styczeń - Ponieważ w rozmowach z Moskwą nie ma żadnych postępów, a gospodarka stoi w obliczu zawirowań, Landsbergis kończy zawieszenie deklaracji niepodległości.

Wojska radzieckie strzelają do cywilów przed wieżą telewizyjną w Wilnie, zabijając 13 osób i raniąc kilkaset.

1991 Luty - W referendum przeważają głosy za niepodległością.

1991 Wrzesień - Po nieudanym zamachu stanu w Moskwie w poprzednim miesiącu ZSRR uznaje niepodległość Litwy. Litwa przystępuje do OBWE i ONZ.

1992 - Nowa konstytucja wprowadza prezydenturę. Była Partia Komunistyczna, przemianowana na Litewską Demokratyczną Partię Pracy, zdobywa w wyborach powszechnych więcej mandatów niż Sajudis. Powstał rząd koalicyjny.

1993 - Brazauskas wybrany na prezydenta. Litwa przystępuje do Rady Europy. Wprowadzono nową walutę krajową lit. Wojska radzieckie całkowicie się wycofały.

1994 - Litwa przystępuje do programu NATO Partnerstwo dla Pokoju. Podpisano traktat o przyjaźni z Polską.

1995 - Upadają dwa największe banki komercyjne na Litwie. Następuje skandal polityczny.

1996 - Premier Slezevicius zdymisjonowany w następstwie kryzysu bankowego. Wybory parlamentarne wprowadzają centroprawicowy rząd koalicyjny.

1997 - Wizyta prezydenta Brazauskasa w Rosji. Umowa graniczna, podpisana umowa o współpracy.

1998 - Valdas Adamkus, obywatel USA, który spędził prawie 50 lat na wygnaniu, został wybrany na prezydenta.

1999 - Podpisano kontrowersyjną umowę sprzedaży pakietu kontrolnego w litewskiej państwowej spółce naftowej amerykańskiej grupie energetycznej Williams International. Konserwatywny premier Rolandas Paksas rezygnuje. Andrius Kubilius zostaje premierem.

2000 - Wybory parlamentarne przywracają kolejny centroprawicowy rząd koalicyjny. Paksas ponownie mianował premiera, tym razem członkiem Unii Liberalnej.

2001 Lipiec - Brazauskas zostaje premierem po rozpadzie koalicji w sporze o prywatyzację i inne reformy gospodarcze. Zobowiązuje się do pracy na rzecz przyspieszenia członkostwa w UE i NATO.

2002 Listopad - Szczyt NATO w Pradze umieszcza Litwę na liście krajów formalnie zaproszonych do sojuszu.

2002 Grudzień - Szczyt UE w Kopenhadze oficjalnie zaprasza Litwę do przyłączenia się w 2004 roku.

2003 Styczeń - Rolandasa Paksasa zostaje wybrany prezydentem.

2003 Maj - referendum na Litwie kończy się głosowaniem za przystąpieniem do UE.

2003 Listopad - Demonstranci domagają się dymisji prezydenta Paksasa w związku z zarzutami o powiązania jego urzędu z rosyjską przestępczością zorganizowaną.

2003 Grudzień - Rozpoczyna się postępowanie o impeachment przeciwko prezydentowi Paksasowi po tym, jak śledztwo parlamentarne stwierdza, że ​​rzekome powiązania jego urzędu z rosyjską przestępczością zorganizowaną stanowią zagrożenie dla bezpieczeństwa narodowego.

2004 Marzec - Litwa przystępuje do NATO.

2004 Kwiecień - Parlament oskarża i odwołuje Rolandasa Paksasa.

2004 Maj - Litwa jest jednym z 10 nowych państw, które przystąpiły do ​​UE.

2004 Czerwiec - Valdas Adamkus zostaje ponownie wybrany na prezydenta.

2004 Październik - Algirdas Brazauskas zostaje premierem w nowej koalicji po wyborach powszechnych.

2004 Listopad - Litwa zostaje pierwszym państwem członkowskim UE, które ratyfikuje nową konstytucję UE.

2004 Grudzień - Reaktor pierwszy w elektrowni jądrowej Ignalina zostaje wyłączony zgodnie z wymogami wejścia do UE. Na mocy tej samej umowy drugi reaktor ma zostać zamknięty do 2009 roku.

2005 Styczeń - Minister spraw zagranicznych Valionis przyznaje, że był kiedyś oficerem sowieckich rezerw KGB. Rozpoczyna się dochodzenie parlamentarne w sprawie jego przeszłości i podobnych zarzutów przeciwko dwóm innym wyższym urzędnikom.

2005 Marzec - Prezydent Adamkus odmawia zaproszenia na majową uroczystość w Moskwie z okazji zakończenia II wojny światowej.

2005 Czerwiec - Lider Partii Pracy Wiktor Uspaskich rezygnuje z funkcji ministra gospodarki w związku z zarzutami, że jego działalność biznesowa naruszała zasady etyki. Jego partia kontynuuje działalność w ramach koalicji rządzącej.

2005 Wrzesień-październik - Rozbija się rosyjski myśliwiec na terytorium Litwy, wywołując napięcie dyplomatyczne z Moskwą. Sytuacja zażegnana, gdy dochodzenie wykaże winę błędu technicznego i ludzkiego.

2006 maj-lipiec - premier Algirdas Brazauskas rezygnuje po wycofaniu się Partii Pracy z koalicji rządzącej. Parlament zatwierdza drugiego kandydata prezydenta na to stanowisko, Gediminasa Kirkilasa.

2008 maj - Parlament ratyfikuje traktat lizboński UE.

Komisja Europejska odrzuciła wniosek Litwy o wejście do strefy euro 1 stycznia 2007 r., powołując się na poziom inflacji w tym kraju.

2008 kwiecień-maj - Litwa grozi wykolejeniem rozmów partnerskich UE-Rosja w kwestiach energetycznych, ale odrzuca weto pod presją innych państw członkowskich.

2008 Czerwiec - Parlament zakazuje eksponowania symboli sowieckich i nazistowskich. Ograniczenia są najostrzejsze w całej byłej republice sowieckiej.

2008 Październik - Konserwatywna partia Związek Ojczyzny staje się największą partią po wyborach parlamentarnych, spychając socjaldemokratów premiera Gediminasa Kirkilasa na drugie miejsce.

2008 Listopad - Lider Związku Ojczyzny Andrius Kubilius zostaje premierem na czele centroprawicowego rządu koalicyjnego.

2009 Kwiecień - Krajowy urząd statystyczny publikuje dane pokazujące, że PKB Litwy spadł o 12,6% w pierwszym kwartale 2009 roku w porównaniu z tym samym okresem roku ubiegłego.

2009 Maj - Komisarz ds. budżetu UE Dalia Grybauskaite, jako niezależna, wygrywa wybory prezydenckie z ponad 68% głosów.

2009 Grudzień - Drugi reaktor w elektrowni jądrowej Ignalina zostaje zamknięty, zgodnie z wymogami wejścia Litwy do UE.

2011 Lipiec - Litwa protestuje przeciwko Austrii w związku z uwolnieniem Michaiła Gołowatowa, byłego sowieckiego oficera poszukiwanego na Litwie w związku z atakiem sowieckich sił specjalnych na wieżę telewizyjną w Wilnie w styczniu 1991 r., w którym zginęło 14 cywilów, a setki zostało rannych. Austria twierdzi, że litewskie informacje w tej sprawie były „zbyt niejasne”, aby uzasadnić zatrzymanie Golovatova.

2012 Styczeń - Doradca rządu Virgis Valentinavicius mówi, że Litwa jest na dobrej drodze do przyjęcia euro w 2014 roku, chociaż prezydent Grybauskaite mówi, że cel jest „nierealistyczny”, biorąc pod uwagę stopę inflacji powyżej czterech procent.


Top 10 litewskich postaci historycznych wszech czasów

Historia Litwy jest pełna legendarnych przywódców i bohaterów historycznych, którzy uczynili Litwę tym, czym jest dzisiaj. Po przyjrzeniu się rozpiętości długiej i dumnej historii Litwy, oto nasza lista 10 najlepszych litewskich postaci historycznych wszechczasów.

Historia Litwy jest pełna legendarnych przywódców i bohaterów historycznych, którzy uczynili Litwę tym, czym jest dzisiaj. Po przyjrzeniu się długiej i dumnej historii Litwy, oto nasza lista 10 najlepszych litewskich postaci historycznych wszechczasów.

1. Giedymina (ok. 1275-1341)

Jeden z najbardziej czule pamiętanych Wielkich Książąt Litewskich, Giedyminowi, przypisuje się uczynienie swojego państwa graczem, z którym należy się liczyć w Europie - i założenie stolicy narodu, Wilna.

Według wszystkich relacji Giedymina był błyskotliwym władcą i strategiem, rozszerzając swoje królestwo daleko na ziemie słowiańskie na południowym wschodzie (terytorium Wielkiego Księstwa Litewskiego docierało do Morza Czarnego pod rządami jego wnuka) i powstrzymując presję od walczących misjonarzy chrześcijańskich z zachodu.

Chociaż Giedymina nigdy nie przyjął wiary chrześcijańskiej, zaprosił chrześcijańskich kupców i rolników do osiedlenia się na jego ziemiach – i jego mieście – obiecując im ulgi podatkowe i tolerancję religijną, które charakteryzowały Wielkie Księstwo aż do końca jego dni.

2. Mindaugi (ok. 1203-1263)

Mindaugas jest punktem wyjścia historii Litwy, pierwszym i jedynym królem Litwy. Po zjednoczeniu skonfliktowanych watażków litewskich pod jego rządami - niektórych przez strategiczne małżeństwa, innych przez strategiczne zabójstwa - Mindaugas napisał do papieża Rzymu, aby został ochrzczony jako katolik w 1251 roku, a dwa lata później został koronowany na króla.

Niewiele wiadomo o pochodzeniu Mindaugasa, a nawet lokalizacja jego królewskiej siedziby jest przedmiotem dyskusji, ale jego nazwisko jest teraz eponimem wielu ulic na całej Litwie, a zakładany dzień jego koronacji, 6 lipca, jest świętem narodowym.

Przechodząc do „Cezara Litwy”, panowanie Mendoga zakończyło się spiskiem zamachowym, który pchnął stworzone przez niego państwo w długi okres zamętu i niepewności. Chrześcijaństwo nie zadomowiło się wśród pogańskich Litwinów (uważa się, że sam Mindaugas zrezygnował z nowego boga pod koniec swego życia) i nie założył dynastii, ale Mindaugas zajmuje miejsce na wpół mitycznego założyciela państwa Litwa.

3. Witold (ok. 1350-1430) i Jagiełło (ok. 1352-1434)

Relacja miłości i nienawiści między dwoma kuzynami (i wnukami Giedymina) Witolda i Jagiełły (lub Jagiełły) pod wieloma względami odzwierciedla napięcia między bratnimi narodami Litwy i Polski, które połączyły się w unię personalną pod rządami Jagiełły, pierwszego władcy zarówno wielki książę litewski, jak i król polski.

Po kilku okresach walki o władzę, podczas której obaj więzili się nawzajem i stanęli po stronie największych wrogów Litwy w tym czasie, Zakonu Krzyżackiego, tylko po to, by zdetronizować drugiego, Witold i Jagiełło ostatecznie zawarli pokój, aby osiągnąć wielkie dziedzictwo. Chrystianizowali Litwę w ramach unii krzywockiej z Polską w 1387 r. i pokonali Krzyżaków w historycznej bitwie pod Grunwaldem (lub po litewsku Žalgiris, nazwa używana dziś w prawie każdym litewskim sporcie drużynowym), gasząc największe zagrożenie dla suwerenności Polski a Litwa nie istnieje.

4. Martynas Mažvydas (1520-1563)

Język ojczysty litewski spóźnił się w szeregi języków uczonych i dopiero w 1547 roku z drukarni wyszła pierwsza książka litewska. Jej autor, młody ksiądz protestancki Martynas Mažvydas, napisał słowa, których pokolenia litewskich uczniów musiały nauczyć się na pamięć.

Podczas gdy wkrótce po przyjęciu przez Litwę chrześcijaństwa pojawiły się ręcznie pisane modlitewniki, Katechizm Mažvydas (lub „Katekizmo prasti žodžiai” – „Proste słowa katechizmu”) był pierwszą drukowaną książką. I nie był drukowany na Litwie, ale w Prusach Wschodnich (której część nazwano by Litwą Mniejszą), które były bezpieczną przystanią dla protestanckich Litwinów przed dominacją Kościoła katolickiego na właściwej Litwie.

To właśnie na Litwie Mniejszej Mažvydas spędził karierę jako ksiądz, dbając o edukację parafian i pisząc obficie, głównie modlitewniki i śpiewniki.

5. Jonas Basanavičius (1851-1927)

Jeśli ktokolwiek zasługuje na miano patriarchy narodowego, to jest nim Jonas Basanavičius, którego imponująca, brodata prezencja spoglądała na Litwinów z banknotów 50 litów i nadal sprawuje władzę z pomników i ulic nazwanych jego imieniem w praktycznie każdym mieście na Litwie.

Basanavičius, lekarz z zawodu, był jednym z przywódców ruchu odrodzenia narodowego końca XIX wieku i brał udział w każdym etapie budowy nowoczesnego narodu litewskiego. Założył pierwszą litewską gazetę Au&scaronra, przewodniczył komitetowi organizacyjnemu Wielkiego Sejmu w Wilnie w 1905 r. i był sygnatariuszem Aktu Niepodległości Litwy 16 lutego 1918 r.

6. Królowa Bona Sforza (1494-1557)

Jako cudzoziemka i kobieta poszukująca władzy Bona Sforza od dawna jest oczerniana przez historyków. Została obsadzona jako główny czarny charakter w jednej z największych renesansowych historii miłosnych, między jej synem Zygmuntem Augustem i Barborą Radziwiłłówką (lub Barbarą Radziwiłł), najpiękniejszą kobietą na Litwie, która została rzekomo otruta przez rozżaloną teściową.

Jednak w ostatnich latach królowa Bona została w dużej mierze zrehabilitowana, a historycy są zgodni co do jej roli w przeniesieniu włoskiego renesansu do Polski i Litwy.

Bona, członkini mediolańskiego Domu Sforzów, została wydana za Zygmunta Starego, prawie 30 lat starszego od niej króla Polski i Wielkiego Księcia Litewskiego, podczas ceremonii w Neapolu bez obecności pana młodego. Idąc na północ Bona przywiozła ze sobą świtę włoskich kucharzy, architektów i rzemieślników, których wpływ na sztukę i kulturę w północno-wschodniej Europie jest nie do przecenienia. Bonie przypisuje się nawet wprowadzenie warzyw do diety polsko-litewskiej, choć historycy twierdzą, że to przesada.

Królowa Bona wprowadziła w Wielkim Księstwie różne reformy gospodarcze i rolne, w tym daleko idącą reformę wołoską, dzięki czemu stała się niezwykle bogatym posiadaczem ziemskim. Część jej spuścizny znajduje się w niedawno zrekonstruowanym Pałacu Wielkich Książąt Litewskich w Wilnie.

7. Stefan Batory (1533-1586)

Dziesięcioletnie panowanie księcia Siedmiogrodu Stefana Batorego (po litewsku Steponasa Batorasa) jako króla Polski i wielkiego księcia litewskiego jest jednym ze szczytowych momentów w dziejach Rzeczypospolitej. Na Litwie jego największym dziedzictwem jest założenie w 1579 r. Uniwersytetu Wileńskiego, który od dawna nosi jego imię.

8. Jurgis Bielinis (1846-1918)

Litwini kilkakrotnie powstawali przeciwko władzy Imperium Rosyjskiego, które panowało nad nimi przez cały XIX wiek i po jednej takiej nieudanej próbie, w 1863 roku Rosja zdecydowała, że ​​jedynym sposobem na zmiażdżenie nastrojów narodowych jej północno-zachodnich poddanych jest zakazać prasy w alfabecie łacińskim.

Zakaz obowiązywał przez 40 lat i dał początek szczególnemu zawodowi, knygne&scaroniai, co można z grubsza przetłumaczyć jako „handlarz książkami” lub „przemytnik książek”. Jurgis Bielinis był jednym z najwybitniejszych handlarzy książkami tamtego okresu, przemycających na Litwę właściwą litewskie książki i czasopisma drukowane w Prusach Wschodnich (lub na Litwie Mniejszej). Historycy szacują, że sieć Bielinis' była odpowiedzialna za połowę wszystkich nielegalnych litewskich książek, które krążyły w czasie zakazu prasy.

9. Jonas Žemaitis (1909-1954)

Choć Jonas Žemaitis nigdy nie był politykiem i nie kandydował na żaden urząd z wyboru, w 2009 roku został ogłoszony czwartym prezydentem Litwy. Zapewne zaskoczyłoby to nawet samego Žemaitisa, gdyby żył, ale tytuł ten uznaje jego przywództwo nad częścią kraju, która walczyła z okupacją sowiecką przez prawie dekadę po tym, jak zwycięzcy II wojny światowej ogłosili pokój w Europie.

Žemaitis, który przyjął kryptonim Vytautas (co sugeruje, że prawdopodobnie nie miałby nic przeciwko byciu prezydentem), kierował Litewską Armią Wyzwolenia, partyzanckim ruchem oporu, od 1949 roku do jego aresztowania przez sowieckich agentów w 1953 roku.

Generał Žemaitis ma teraz litewską akademię wojskową nazwaną jego imieniem, a jego popiersie, którego nie można przegapić, stoi przed Ministerstwem Obrony Narodowej w Wilnie.

10. Tadeusz Kościuszko (1746-1817)

Tadas Kosciu&scaronka, czyli Tadeusz Kościuszko, jest bohaterem narodowym wielu narodów: Litwinów, Polaków, Białorusinów i Amerykanów. Jego imię nosi nawet najwyższy szczyt Australii.

Pochodzący z rodziny ziemiańskiej w Wielkim Księstwie Litewskim, Kościuszko walczył w amerykańskiej wojnie o niepodległość, a po powrocie do Europy poprowadził powstanie w Polsce i Litwie przeciwko Imperium Rosyjskiemu. Powstanie kościuszkowskie upadło, co doprowadziło do rozpadu Rzeczypospolitej i uczyniło z tego ostatniego syna zaginionej republiki ostatecznego romantycznego bohatera.


Litwa nawiązuje nowy związek ze swoją przeszłością — i z Izraelem

Niedługo po tym, jak w sierpniu Yossi Levy objął stanowisko ambasadora Izraela na Litwie, jego asystentka Ana Maizel natknęła się na swastykę wykonaną z ziemi przed żydowskim centrum społeczności – niepomyślny początek jego kadencji. Ostrożnie nadepnął w swojej odpowiedzi, potępiając zbrodnię, jednocześnie oferując pocieszenie. „My Żydzi nie przychodzimy tu oskarżać” – powiedział. „Nie obwiniamy Litwy 2019 roku”.

Levy przybył na Litwę w momencie zmiany: nawet gdy kraj zajmuje się incydentami antysemickimi, znajduje się w środku prosyjonistycznego rebrandingu, który łączy niedoskonałe publiczne ponowne zbadanie doświadczeń kraju podczas II wojny światowej z serdecznym uznaniem dla Izraela za premiera Benjamina Netanjahu.

Wkrótce po tym, jak w sierpniu Yossi Levy objął stanowisko ambasadora Izraela na Litwie, jego asystentka Ana Maizel natknęła się na swastykę wykonaną z ziemi przed żydowskim centrum społeczności – niepomyślny początek jego kadencji. Ostrożnie nadepnął w swojej odpowiedzi, potępiając zbrodnię, jednocześnie oferując pocieszenie. „My Żydzi nie przychodzimy tu oskarżać” – powiedział. „Nie obwiniamy Litwy 2019 roku”.

Levy przybył na Litwę w momencie zmian: nawet gdy kraj zajmuje się incydentami antysemickimi, znajduje się w środku prosyjonistycznego rebrandingu, który łączy niedoskonałe publiczne ponowne zbadanie doświadczeń kraju z II wojny światowej z serdecznym uznaniem dla Izraela za premiera Benjamina Netanjahu.

Netanjahu został skrytykowany za życzliwość wobec premiera Litwy Sauliusa Skvernelisa, który jest postrzegany jako uczestnik wysiłków na rzecz promowania narracji historycznych, które pomniejszają rolę Litwinów w Holokauście i gloryfikują nazistowskich kolaborantów, którzy sprzeciwiali się Sowietom. Ale kraj zaczął podejmować wątłe kroki w kierunku nowego związku ze swoją przeszłością.

Ocieplenie Litwy wobec Izraela zbiegło się z początkiem nowego rozliczenia się ze spuścizną Holokaustu. Postawy Litwy głównego nurtu wobec burzliwej wojny i powojennej historii kraju od dawna uprzywilejowują historie o przetrwaniu komunizmu i stawiają zbrodnie epoki sowieckiej na równi ze zbrodniami okresu nazistowskiego. W maju narracja ta została wyemitowana publicznie, kiedy kapelan batalionu litewskiej policji z czasów II wojny światowej oskarżony o zamordowanie tysięcy Żydów został uhonorowany tablicą za swoją pracę w służbie żołnierzom. W felietonach prasowych i przemówieniach politycznych często pojawiają się wzmianki o litewskich cierpieniach i czynach Litwinów, którzy pomagali Żydom podczas Holokaustu, zaraz po każdej wzmiance o ludobójstwie.

W 2006 roku naczelni prokuratorzy w kraju wszczęli śledztwo w sprawie zniszczenia wsi w czasie wojny. W ramach śledztwa oskarżyli grupę ocalałych z getta żydowskiego o przyłączenie się do prosowieckich partyzantów, co oznaczało, że byli prokomunistyczni. Ale oskarżenie nie uznało, że ich droga była powszechna wśród tych, którzy mieli nadzieję na pokonanie nazistów. Dwóch z tych partyzantów, teraz w podeszłym wieku, mieszkało w Izraelu. Obawiali się powrotu do Wilna, stolicy Litwy, niepewni, jakiego rodzaju zeznań mieliby złożyć. Powszechnie uważano, że ocaleni z getta wymykają się sprawiedliwości. Izrael był niezadowolony. Jeden z byłych ambasadorów Izraela potępił śledztwo, a Pinhas Avivi, ówczesny zastępca dyrektora generalnego izraelskiego Ministerstwa Spraw Zagranicznych, powiedział izraelskiej gazecie Haaretz„Ministerstwo bardzo poważnie traktuje prześladowanie żydowskich partyzantów”.

W 2010 roku nazistowski łowca Efraim Zuroff, który pomógł postawić przed sądem faszystowskich zbrodniarzy wojennych, napisał: „Nigdzie na świecie rząd nie posunął się tak daleko, by ukryć ich rolę w Holokauście [jak na Litwie]”. Instytucje państwowe ociągały się w poszukiwaniu sprawiedliwości przeciwko rzekomym kolaborantom nazistowskim, szukając dowodów na to, że żydowscy bojownicy ruchu oporu kolaborowali z Sowietami.

Ale jeśli chodzi o historię bojowników getta, następuje zmiana myślenia. Fania Brancovskaja była jedną z tych ocalałych z getta, które zostały wezwane do złożenia zeznań przed prokuratorem, gdy pojawiły się zarzuty udziału jej grupy partyzanckiej w masakrze na ludności cywilnej. W litewskich mediach była przedstawiana jako sowiecka kolaborantka i Żydówka, ale nie jako ocalała z getta i Litwinka. Ale potem, w 2017 roku, otrzymała nagrodę prezydencką, a w 2018 roku portal informacyjny Delfi zaprosił ją jako honorowego gościa do wygłoszenia wykładu na temat pamięci o Holokauście.

Kraj zaczął celebrować — i sprzedawać — żydowskie dziedzictwo w miastach i miasteczkach. Politycy głównego nurtu i media mówią teraz o zbiorowej żałobie po zaginionych mieszkańcach Litwy.

II wojna światowa zdziesiątkowała większość ogromnej litewskiej społeczności żydowskiej, która przed wojną liczyła ponad 150 tysięcy, i rozproszyła większość nielicznych ocalałych. W oficjalnej narracji i osobistych historiach przekazywanych w rodzinach Litwini byli ofiarami, a kolaboranci byli odstającymi. Jak napisał w swojej książce Robert van Voren Niestrawiona przeszłość: Holokaust na Litwie, powojenne zgony i cierpienia zostały głęboko wdrukowane w litewską pamięć zbiorową i przyćmiły lata pod rządami nazistów. Po odzyskaniu przez Litwę niepodległości i walce o akceptację historii jej cierpień na Zachodzie, wielu na Litwie uznało za niesprawiedliwe, że prezydent Algirdas Brazauskas przeprosił za udział Litwy w Holokauście w przemówieniu do izraelskiego parlamentu w 1995 roku. czuł, że to za mało, za późno. Ale ten stosunek do sprawiedliwości historycznej zaczął się zmieniać.

Teraz wysocy rangą politycy tweetują pozdrowienia z okazji świąt żydowskich, zaznaczają dni upamiętniające związane z Holokaustem i nie czują się już zobowiązani do wspominania jednym tchem, że naród litewski również cierpiał. A nowy konsensus przeciwko wzajemnemu kwestionowaniu narracji narodowych drugiej strony staje się integralną częścią stosunków izraelsko-litewskich.

Zmiana rozpoczęła się na dobre w 2016 roku. Jednym z kamieni milowych był marsz upamiętniający ofiary Holokaustu w sierpniu 2016 roku w Moletai, mieście oddalonym o godzinę jazdy na północ od Wilna. Po publicznym apelu znanego dramatopisarza i reżysera Mariusa Ivaskevicius marsz zgromadził ponad 1000 uczestników i przyciągnął wybitnych dygnitarzy.

W sierpniu w Moletai ówczesna prezydent Dalia Grybauskaite położyła kamień na miejscu masowego mordu, otoczona przez ówczesnego ambasadora Izraela na Litwie i przedstawicieli społeczności żydowskiej. Prezydent brał udział w uroczystościach upamiętniających w pałacu prezydenckim w Wilnie, na terenie byłego obozu koncentracyjnego Auschwitz w Polsce i pod pomnikiem Holokaustu Yad Vashem w Jerozolimie, ale wydarzenie w Moletai się wyróżniało. Wraz z innymi wysokimi rangą politykami udała się do odległego regionu, aby wysłać sygnał, że od tego dnia pamięć o Holokauście będzie częścią głównego nurtu rytuału w kraju usianym licznymi miejscami masowych morderstw. Miesiąc później procesja upamiętniająca zagładę wileńskiego getta w Paneriach ponownie przyciągnęła tłumy.

Oczywiście, na paradach z okazji Święta Niepodległości (w tym w 2019 r.) wciąż można usłyszeć skandujące grupy skrajnie prawicowe „Litwa dla Litwinów”. A w lipcu zdjęcie tablicy i zmiana nazwy ulicy poświęconej osobom podejrzanym o pomoc nazistom przyciągnęły tłumy protestujących. Ale podczas gdy litewskich nacjonalistów słyszano skandowanie „Juden Raus”—Żydzi na zewnątrz—w 2008 roku (a sześć osób zostało skazanych za podżeganie do nienawiści rok później), ekstremalne marginesy ruchu nacjonalistycznego wydają się od tego czasu ponownie skoncentrować swój gniew na społeczności LGBTQ i uchodźcach muzułmańskich.

Antysemityzm na Ukrainie jest daleki od pokonania. Violeta Davoliute, która bada pamięć o Holokauście na Uniwersytecie Wileńskim, zauważyła, że ​​choć tabu dotyczące historii Żydów w Europie Środkowej i Wschodniej spadają, badania historyczne pozostają mocno upolitycznione. „Wszystko jest tak upolitycznione i konfrontacyjne, że… trudno jest prowadzić neutralne badania” – powiedziała. Warto zauważyć, że pozostają pewne czerwone linie co do tego, jak daleko litewski establishment – ​​i duża część społeczeństwa – jest skłonna posunąć się w kwestionowaniu oficjalnej narracji. „Cierpiliśmy, cierpieli też nasi Żydzi. Oni, Niemcy i ZSRR, byli sprawcami” – powiedział Davoliute, podsumowując perspektywę establishmentu.

Izrael stał się ogólnie bardziej popularny na Litwie po rosyjskiej inwazji na Krym w 2014 roku. Litwa zobaczyła, że ​​załamywanie rąk ze strony NATO, mocarstw zachodnich i Parlamentu Europejskiego nie wystarczyło, aby powstrzymać coraz bardziej agresywną postawę Rosji w regionie. W odpowiedzi na nowo umięśnioną Rosję Litwa podwoiła swoje wydatki wojskowe w latach 2013-2016 i ponownie wprowadziła pobór. Przemawiając na Uniwersytecie Vytautas Magnus w maju 2015 r., Darius Degutis, były ambasador Litwy w Izraelu, pochwalił izraelski pobór do wojska za zaszczepienie patriotyzmu, który, jak twierdził, przenikał inne obszary izraelskiego życia, od zatrudnienia po randki. Gdy zbliżały się wybory prezydenckie na Litwie w maju 2019 r., nadawca publiczny LRT poprosił kandydatów, aby powiedzieli, na czym stoją wobec pomysłu werbowania kobiet do wojska – a eksperci pozytywnie odnieśli się do Izraela, analizując ich odpowiedzi.

W tym roku Skvernelis zgłosił się na ochotnika do ogłoszenia Litwy „głosem Izraela w UE, który może rozwinąć stanowisko Izraela”. Postanowił też nie spotykać się z przedstawicielami Autonomii Palestyńskiej (AP) podczas swojej oficjalnej wizyty w Izraelu. Chociaż Litwa nadal udziela pomocy rozwojowej Autonomii Palestyńskiej – jej nacisk przesunął się z demokracji na przedsiębiorczość – wydaje się, że coraz częściej uważa tę ostatnią za odpowiedzialność dyplomatyczną. W 2011 roku Litwa głosowała przeciwko członkostwu Palestyny ​​w UNESCO.

Litwa kupuje izraelską broń. Kupuje również prawo Izraela do narracji samoobrony. Minister spraw zagranicznych Litwy ma tendencję do potwierdzania tego prawa na Twitterze za każdym razem, gdy słyszy o nowym wybuchu przemocy wobec Izraelczyków. W ten sposób potwierdza prawo Litwy do tego samego. W zamian izraelscy urzędnicy wydają się być gotowi zaakceptować błędne, pojawiające się wysiłki Litwy na rzecz ponownego pojawienia się Holokaustu.

Dla populistów z Europy Wschodniej Izrael jest „spełnionym starym marzeniem”, napisał politolog i ekspert od populizmu Ivan Krastev przed wyborami w Izraelu zeszłej wiosny. Innymi słowy, Izrael, który jest militarystyczny i bezwstydnie etnocentryczny, wydaje się wygodnym modelem dla przywódców litewskich i wschodnioeuropejskich.

Latem 2018 r. Netanjahu został pierwszym izraelskim premierem, który odwiedził Litwę, a kiedy to zrobił, wyraźnie powiązał nowe historyczne podejście do nowych, silnych stosunków między krajami. „Wierzę, że rozliczenie się z przeszłością, dążenie do walki z antysemityzmem, tak jak robi to rząd litewski, mówienie nowym pokoleniom prawdy o historycznej tragedii, aby w przyszłości uniknąć takich przypadków, może stworzyć silne relacje dwustronne” – powiedział dziennikarzom. „Po raz kolejny, podobnie jak w przypadku technologii, z postępem, tak samo w tym – razem możemy zrobić więcej”.

Krytycy twierdzą, że Litwa nie zrobiła wystarczająco dużo – a Izrael spuszcza to z haczyka dla wygody politycznej. Wielu Litwinów nie chce przerobić swoich bohaterów wojennych na sprawców Holokaustu. Ale pewne zmiany, jakkolwiek chwiejne, z pewnością są w toku.

Daiva Repeckaite jest litewskim dziennikarzem mieszkającym obecnie na Malcie. Twitter: @daiva_hadiva


Najważniejsze wydarzenia z historii Litwy: litewskie kobiety w legendzie i historii

Nikt nie przyczynił się bardziej do zachowania tożsamości narodowej Litwy – a być może samego jej istnienia – niż Litwinka.

We wszystkich burzliwych czasach dziejów Litwy Litwinka odgrywała ważną rolę i często brała na siebie duże ciężary i odpowiedzialność za zachowanie tożsamości narodu, a nawet jego istnienia. Litwinka została uwielbiona w legendzie i epopei. Jako królowa, księżniczka, szlachcianka wyróżniła się na Litwie Królów i Wielkich Książąt. Wieki później, w okresie odrodzenia narodowego, nawet jako prosta żona farmera, widziano ją, jak się broniła i pomagała utorować drogę do przywrócenia niepodległości Litwy. Gdy nadeszła niepodległość, ze świeżą energią podjęła się nowych obowiązków i zdobyła dla siebie nowe laury w każdej dziedzinie życia narodowego.

W traktowaniu Litwinki ograniczyliśmy nasz wybór do reprezentatywnych kobiet od starożytności do przywrócenia niepodległości Litwy w 1918 roku. prawie wszystkie przypadki są zapisane w formie męskiej.

W LEGENDZIE I WCZESNEJ HISTORII

Od niepamiętnych czasów Litwini mieli swój V ideał kobiecości. Ich symboliczna i animistyczna mitologia ucieleśniała kobiecy ideał w postaci leśnego lub wodnego duszka, który nazwali laume, istotą pokrewną dobrym wróżkom z folkloru zachodnioeuropejskiego. Ta duchowa służąca, przetrwała do dziś w setkach ludowych opowieści, była symbolicznym uosobieniem idealnej Litwinki: wysokiej, płowowłosej, niebieskookiej, dorodnej dziewicy, o spokojnym i melodyjnym głosie współczującej pielęgniarki i pracowitej opiekunki ze strony matki osób starszych i dzieci.

Legendy — ludowe wytwory minionej epoki humanistycznej lub romantycznej — dały nam wiele typów kobiet. Niektóre z tych legendarnych kobiet są wysublimowanymi przykładami bohaterskich litewskich dziewcząt. Taka była na przykład Pajauta, czysta córka głównego druida Lizdeiki. Ludowa tradycja głosi, że zamiast poślubić obcego niewierzącego i tym samym zdradzić starą pogańską religię, poświęciła się wilkom.

Druga Pajauta była piękną córką księcia Kerniusa. Prowadziła wzorowe życie jako małżonka i matka i była szanowana przez swoich poddanych. Kiedy zmarła, jej syn Kukovietis wzniósł na jej pamiątkę drewniany pomnik na brzegu jeziora Žasliai. Z czasem ten drewniany pomnik spróchniał i odpadł, ale na jego miejscu wyrosła cudowna lipa.

Lojalność to kolejna kobieca cnota wychwalana w historycznych legendach.

The Lithuanian woman of earlier times liked to adorn herself, as these silver and amber ornaments from the 13th century testify.

Gražina, the wife of Liutaveras, Duke of Naugardukas, learned that her husband was plotting with the Teutonic Knights against his liege lord Vytautas. Donning her husband’s armor, Gražina led the forces of Naugardukas against the invading Teutonic Knights. Though the Knights were soundly defeated, Gražina fell in battle, preserving the honor of her household.

Another princess of Naugardukas was Živile, whose father would not permit her to marry her lover of lower rank. The lover, however, was determined to free her from her father’s clutches and with a band of Ruthenians forced his way into the castle. But Zivile’s loyalty to her father and his people was stroger than her love for the swain. She stabbed her would-be rescuer and ralied the men-at-arms of the castle to rout of enemy, Zivile stabbed herself to death, to atone for the strife she had caused.

IN THE LAND OF KINGS AND PRINCES

The first Lithuanian woman known in history is Queen Morta (Martha), wife of King Mindaugas, creator of the Lithuanian State. The stature of this renowned couple assumes monumental proportions in Lithuanian history of the thirteenth century. It was Mindaugas and Morta who accepted Christianity for the Lithuanian nation in 1251. Two years later Morta was crowned queen. An energetic and ambitious woman, she not only performed her family duties with dignity, receiving foreign envoys in the regal castles, but she also participated in the political activities of her husband, who spun intrigues against the Teutonic Knights, an aggressive crusading order recently established on the Baltic shores and scheming to plunder Lithuania. Queen Morta was Mindaugas’ adviser and assistant. Friends and strangers alike had to reckon with her. She died earlier than Mindaugas, the exact date being unknown.

In this painting by adolfas Valeska, which is in Chicago’s Holy Cross church, Morta is seen standing next to her husband Mindaugas as he being baptized into the Christian faith.

In the next century another woman enters the spotlight of Lithuanian history. She is Aldona, the daughter of the ruler, King Gediminas. Because of reasons of state, namely, Lithuania’s need to effect an alliance against the growing threat of the Teutonic O rder, Aldona was married to Wladislaw Lokietka’s son Casimir, who was later known as King Casimir the Great. For her dowry she asked her father for the return of 25,000 Polish prisoners of war to Poland—a country whose queen she was about to become. Amid universal acclaim and blessings, Aldona journeyed from Vilnius to Cracow, Poland’s capital. Unfortunately, she did not fare well in her new country. Her husband proved unfaithful. The queen sought solace in charitable work and music. She died a young woman, leaving two daughters, who later married into the Luxembourg and Habsburg families of the Holy Roman Empire. Aldona’s granddaughter became the wife of Emperor Charles IV.

The fate of Birute was different. To this day she is surrounded by emotional legends and a veil of poetry. This daughter of a Samogitian Duke from the Palanga seacoast became the wife of King Kestutis and the mother of the genius Vytautas the Great. Birute came to be regarded as guardian of the Lithuanian national hearth and symbol of dedicated Lithuanian motherhood. A mound held to be her burial site is still kept in high esteem after more than six hundred years.

Birute’s son, Vytautas, had an illustrious spouse, Ona, sister of Lord Sudimantas.

The legendary meeting of Birutė and Kęstutis is fancifully portrayed by children’s book illustrator Povilas Osmolskis.

The personality of Ona (Anna) is characteristic of the typical Lithuanian woman. A mother— but not merely a mother, she was a boon companion of her husband. She was never satisfied with only the maintenance of the household. Her interests were wide. She was a public figure and a politically-minded woman. (The women in Lithuania had been enjoying full freedom and taking part in public activities since olden times.) Ona loved honors, but she also knew how to make sacrifices. She did not avoid obstacles, but overcame them. During the political chaos in Lithuania toward the end of the fourteenth century, when her husband was thrown into prison by his wily cousin Jogaila, she assumed responsibility and devised a way for his escape by exchanging her clothes with him, letting him walk out in disguise while she remained in prison.

Free once more, Vytautas forced his cousin to recognize him as Grand Duke of Lithuania.

Under Vytautas Lithuania became one of the most powerful states of Europe. After Jogaila was crowned King of Poland, Vytautas became a virtual sovereign of the Lithuanian Grand Duchy. Ona was his co-worker. She signed writs of warranty which her husband would fulfill, received emissaries of the Teutonic Knights, went to their capital Marienburg as a hostage to advance her husband’s political cause. She stood firmly at his side when war broke out with the Teutonic Order of Prussia and Vytautas with Jogaila dealt the Teutonic Knights a mortal blow in the battle of Žalgiris (Tannenberg) in 1410. Ona died in 1418, without seeing the day the Holy Roman Emperor granted her husband a royal crown. In the chronicles of the Teutonic Knights Ona is described as “The most elegant woman in Europe.”

Vytautas’ daughter Sofia is shown with husband Vasily, Grand Duke of Moscovia, in
an old woodcut.

The only daughter of Vytautas and Ona was Sofia, an energetic and strong-willed woman, who married the Grand Duke of Moscow. Though living in an alien environment where women were traditionally kept in the terema, the Muscovite equivalent of the oriental harem, Sofia did not accept this strange custom. She was not a slave to her husband, but actively engaged in the politics of the Kremlin. After her husband died she doggedly fought for her son’s rights to the throne. While her father Vytautas was alive, she felt secure, seeking his protection over her family. After his death she continued her firm rule in the Kremlin, although she was driven from the throne and even imprisoned.

She ultimately regained the throne for her son, chose a wife for him, and defended Moscow against the inroads of the Tartars. When Jogaila became the king of Poland, ushering in the renowned Jagelonian Dynasty, his sister Aleksandra exercised great influence in Polish politics. Aleksandra had married the Duke of Mazovia. She went down in posterity as cofounder, with Jogaila, of the University of Cracow. Her capable daughter was to be the mother of the Habsburg Emperor, Frederick IV. The fourth wife of Jogaila was a Lithuanian, Sofia, Duchess of Alšenai. She was the first queen of Poland to see to it that her subjects had the Holy Scriptures in their native language. She played a prominent role in having her offspring chosen as rulers of Poland and Lithuania.

From the fourteenth to the middle of the sixteenth century, a heated conflict between the Lithuanians and the Poles raged over the political union of the two states. The Lithuanians sought to break the ties with the Poles, while the latter wanted a closer union. These strained relations can be seen in the fate of Duchess Barbora Radvila, whose brother and cousin were high dignitaries of Lithuania.

Vytautas’ wife Ona, as painted by Kazys Šimonis.

Duchess Barbora was a ravishing beauty and a true child of the epoch of humanism and the Renaissance. Her love affair with Lithuania’s Grand Duke Žygimantas (Sigismund August) led to a stormy episode in Polish-Lithuanian history. The ruler’s mother and the Polish nobles were opposed to the marriage of the heir to the Polish throne to the daughter of Lithuania’s most influential family. “I would rather see in Cracow the Turkish Sultan than see her as queen of Poland,” said many a Polish magnate. Conventions and parliamentary assemblies discussed the question of the ruler’s wedding. After days of waiting, fear, and insults, the young couple married in secret. Finally, the vacillating Sigismund August became king of Poland and had Barbora crowned queen. But their joy was short-lived. Weakened by a long illness (it is said that the dowager queen Bona poisoned her), Queen Barbora died, a victim of the quarrels between the Lithuanian and Polish nobility.

Among the leading lights of the Renaissance period in Lithuania is the personality of Sofia Vnucka Morkus, a wealthy estate owner and an advocate of Calvinism and secular education. Her contemporary was Sofia Chodkevicius (Katkus), who exerted an influence on the illustrious hetman (military marshal) Jonas Karolis Chodkevicius (Katkus). She was an independent woman, who managed vast estates and built churches and monasteries. One of the most educated and influential women of the eighteenth century in Lithuania was Zabiela-Kosakauskas. The list could be expanded indefinitely.

DURING THE ECLIPSE OF LITHUANIAN LIBERTY

From 1795 to 1918 was a long and difficult period that followed Imperial Russia’s annexation of Lithuania. During those years the Lithuanians repeatedly rose against the czarist despotism, women joining their men folk in the struggle to restore the nation’s freedom and independence. In the 1831 rebellion, Countess Emilija Plateris, a patriotic Samogitian girl, distinguished herself as a guerilla colonel and died from wounds received in combat. Two other Samogitian noblewomen, Marija Asanavicius and Antuane t e Tamašauskas, who gained recognition for their great courage on the battlefield, were fortunate to survive, but were obliged to leave the country and, fearing Russian persecution, did not return.

Queen and Grand Duchess Barbora.

In the same 1831 uprising Princess Kunigunda Oginskis achieved distinction for her heroic devotion as a nurse to the wounded rebels. With her husband, General Gabrielius Oginskis, who had led the Lithuanian units during Napoleon’s march on Moscow in 1812 and who was now Vice-President of Lithuania’s temporary government, she shared the trials and dangers of underground warfare. After the suppression of the revolt, she and her husband emigrated to France. Later, with the Czar’s permission, they returned to Lithuania. It was her fate, however, to experience the tragic loss of her husband, who was seized and tortured by the Russians and died in a Vilnius prison.
The rebellion was suppressed with great bloodshed. The old University of Vilnius, a fountainhead of national thought and aspirations, was closed. Men and women who participated in the rebellion were deported to Siberia. Some succeeded in escaping to the West.

In the 1863 revolt, the sisters of Liudvikas Narbutas, one of the leaders of the revolt— Teodora Monciunskas and Emilija Jucevicius—stand out as women rebels. Teodora supported her brother’s unit as an active liaison runner. Emilija sheltered the units of Ostroga and Lenkevicius. Kazimiera Žebrauskas helped the units of Saurimavicius and Olšauskas in Ukmerge and Panevežys counties. Karolina Gouvaltis residing in Vilnius helped volunteers, hid and clothed rebels.

Women also gave food, shelter, and other aid to the families of men who joined the revolt. Many women were subjected to punishment because their men were in rebel ranks. Without doubt, Dominika Dalevskis, a widow in Vilnius, suffered the most. Her son Titas was executed in Vilnius. Another son, Pranciškus, received a twentyyear hard labor sentence. Konstantinas migrated to France. Aleksandras, returning from Siberia, died in Vilnius before the revolt. Mrs. Dalevskis and her six daughters were deported to the depths of Russia. Banishing her to Ufa province, Governor General Muraviev declared: “Let this mother, who has nurtured so many mutineers, settle near the road to the penal camps. Let her observe her sons, relatives and friends being driven along this road in chains.” On this road Mrs. Dalevskis saw Pranciškus being taken to Siberian exile. The son, as told by Apolonija Sierakauskas— another woman in exile who witnessed the meeting—fell at his mother’s feet, while she only pressed his head to her breast, without a sob or a tear.

Countess Emilija Plateris

Russian gendarmes sent hundreds of rebels to the gallows, Thousands were deported to desolate wastelands of Russia. All Lithuanian schools were closed. Obscurantism clouded the horizon. In 1864 the Lithuanian language was banned in all public offices, and the use of Latin characters in Lithuanian publications was prohibited.

The reactionary czarist regime in Lithuania began a policy against the Catholic Church. This was coupled with Russification and colonization of sequestrated lands by Russian settlers. Dark days had indeed descended upon Lithuania.

During the struggle against Russia, Lithuania lost many of her notables and intellectuals. The only positive development was the abolition of serfdom in 1861, which permitted the sending of peasant children to school. As a consequence, a generation of intellectuals of peasant background sprang up, which took up the struggle for the peasantry and for the nation as a whole. They were, without doubt, the prototypes of the Lithuanian youth a century later that rose up to wage open and guerilla warfare against the overwhelming forces of the Russian Soviets, who had occupied their country and had deported countless thousands of their relatives and neighbors to the barren reaches of Siberia.

In the struggle with the czarist government, women were active participants—not as wives of kings and dukes, but as peasant women. During and after the period of serfdom it was the Lithuanian peasant women who did so much to preserve their ancient language. Seated at her spinning wheel, the Lithuanian mother taught her children to read in the native language. She told them stories and legends about the country’s great past when the land was free and powerful. These legends survived, being passed on from generation to generation. The Lithuanian woman knew that she would be punished for this, but her love of her country was stronger than her fear of punishment.

A Lithuanian peasant woman washing linen in a brook. (Turn of the century photograph.)

The Lithuanian woman was brave. When the Russian authorities ordered the church at Kražiai in 1893 shut down to prevent the people from praying in Lithuanian, the women would not abandon this sanctuary. Thereupon the Russian gendarmes broke in among the worshipers and hacked them with their swords. But the Lithuanian woman bravely and patiently bore her suffering. It was her way of protesting against the regime for forbidding the worship of God in her own language.

The political maturity of the woman runs like an unbroken thread throughout Lithuanian history. Women were among the devoted book smugglers who clandestinely brought into the country Lithuanian books and newspapers, printed in East Prussia and the United States, and distributed them among the common folk hungry for the forbidden Lithuanian word. For their patriotic work many of these book carriers were arrested and banished to Siberia. Among the most prominent women who directed book smuggling from Tilže (East Prussia) was Morta Zaunius, who later helped to organize the Lithuanian exhibit at the World’s Fair in Paris in 1901.

In 1883 the fledgling Lithuanian newspaper Aušra formulated the national aspirations, demanding reestablishment of the Lithuanian press and the opening of more schools. By 1889 another Lithuanian newspaper, Varpas, was asking for acknowledgment of national rights, land reform, civil rights for all, and ultimately national independence.

After years of constant struggle, the Lithuanian press was finally restored in 1904.

The 1905 revolution in Czarist Russia had repercussions in Lithuania. Uprisings broke out all over the country, and regional functionaries of Russia were swept aside in the rural areas. On September 22-23, 1905, the Alliance of Women of Lithuania was formed. The goal of the country’s first women’s organization was the restoration of the Lithuanian State and securing of women’s rights. (Russian law accorded very limited rights to women, especially in the field of inheritance).

That same year a Lithuanian Conference was called in Vilnius. It was attended by two thousand delegates. Women actively participated in the work of this conference. Its resolutions demanding human and political rights for Lithuania later circulated throughout the country. Gabriele Petkevicius, Felicija Bortkevicius, Ona Šapkauskas, Katre Jane lis, and Ona B raza us kas were among the vocal women at the conference.

This sculpture by Petras Rimša, showing a mother at a spinning wheel teaching her child to read during the “Press Ban” in 19th century Lithuania, personifies the indomitable spirit of the Lithuanian woman.

At the end of 1905 a meeting of peasant women took place at Lotove- nai, in Šiauliai County. The women declared that they must have equal rights with men. Being subject to the same taxes, they argued, their rights should also be the same. They also demanded Lithuanian language schools, protested against unrestricted sale of liquor, and came out in favor of a strong, nationwide women’s society.

Growing czarist reaction, however, ruined their hopes. The reprisals were similar to those that took place after the 1831 and the 1863 revolts. Again many Lithuanian patriots were banished to Siberia, while others managed to escape to western Europe and America. Among the emigrants to America were young men fleeing from service in the Czar’s army. Lithuanian women sent their sons abroad that they may escape doing military duty in the Caucasus, Turkestan, and Far Siberia.

In 1907 the first Women’s Conference took place in Kaunas. Because of possible political reaction, the women had to formulate their demands carefully. The conference, with Gabriele Petkevicius as chairman and Ona Pleiris-Puida as secretary, saw a need for a general women’s organization. The meeting raised the question of women’s rights, suggested that women also organize by profession, concern themselves with education, and protest against the government’s open sale of liquor.

In 1908 two women’s organizations were founded—the Lithuanian Catholic Women’s Society in Kaunas and the Lithuanian Women’s Association in Vilnius.

Prior to the First World War, the national political work of women was clandestine. Women often engaged in underground party activities. They peasant women took place at Lotove- nai, in Šiauliai County. The women declared that they must have equal rights with men. Being subject to the same taxes, they argued, their rights should also be the same. They also demanded Lithuanian language schools, protested against unrestricted sale of liquor, and came out in favor of a strong, nationwide women’s society. Growing czarist reaction, however, ruined their hopes. The reprisals were similar to those that took place after the 1831 and the 1863 revolts. Again many Lithuanian patriots were banThe goal of the country’s first women’s organization was the restoration of the Lithuanian State and securing of women’s rights. ished to Siberia, while others managed to escape to western Europe and America. Among the emigrants to America were young men fleeing from service in the Czar’s army. Lithuanian women sent their sons abroad that they may escape doing military duty in the Caucasus, Turkestan, and Far Siberia. In 1907 the first Women’s Conference took place in Kaunas. Because of possible political reaction, the women had to formulate their demands carefully. The conference, with Gabriele Petkevicius as chairman and Ona Pleiris-Puida as secretary, saw a need for a general women’s organization. The meeting raised the question of women’s rights, suggested that women also organize by profession, concern themselves with education, and protest against the government’s open sale of liquor. In 1908 two women’s organizations were founded—the Lithuanian Catholic Women’s Society in Kaunas and the Lithuanian Women’s Association in Vilnius. Prior to the First World War, the national political work of women was clandestine. Women often engaged in underground party activities. They Year o f the Lith u a n ia n Bo o k helped liberate political prisoners and arranged their escape abroad. They edited clandestine and public newspapers and wrote articles on women’s rights. They were often under police surveillance.

When the Kaiser’s armies occupied Lithuania in 1915 and the retreating Russians transported part of the population to Russia Proper, Lithuanian women faced adversity with patience and fortitude. With the fall of the Russian colossus during the March 1917 revolution, Lithuanian women in Russia organized in groups, in order to speed up their return to their homeland. In Moscow they formed the Lithuanian Women’s Freedom Union, with Ona Mašiotas as its suffragette-type chairman.

During the Lithuanian Conference in Petrograd (St. Petersburg) in May of 1917, the women participants—among them: Felicia Bortkevicius, Liuda Purenas, Birute Grigaitis, and Emilija Spudas-Gvildys —insisted that the assembly extend equal rights to women, and their demand was accepted in resolution form. During the German occupation, the Vilnius-based Committee to Aid War Victims was for a long time the only official Lithuanian institution. Two of its more active members were Emilija Vileišis and Sofia Smetona.

On February 16, 1918, Lithuania declared her independence. Even before the impending collapse of Imperial Germany, many refugees had started on their return journey from Russia. The Lithuanian women were going back to rebuild their homeland.

Jadvyga Chodakauskas was among the first women to be sent abroad. In 1918 she headed the Lithuanian Information Center in Bern, Switzerland. For a while she was the representative of Lithuania in Switzerland. In 1919 she went to Paris with the Lithuanian Peace Delegation as the Director of the Lithuanian Information Center.

• This article was adapted from The Lithuanian Woman, edited by Birute Novickis and published by the Federation of Lithuanian Women’s Clubs, Brooklyn, 1968


LRT FACTS. Are Lithuanian cities 'deadliest' in Europe and is drinking to blame?

Fox News ranked Kaunas, VIlnius and Klaipėda as the top three “deadliest” European cities, basing their claim on a UN study from 2019.

Once the story was picked up by all major news outlets in Lithuania, social media exploded with comments, the police held a press conference disputing the “deadliest” label, and government representatives claimed to have contacted Fox News for clarification.

Did Fox truthfully present the figures from the UN Global Study on Homicide, and does Lithuania indeed have the “deadliest” cities in Europe? And why did the deputy police commissioner say it’s enough for Lithuanians to “drink less” for the problem to be solved?

Safe streets, dangerous homes

The Lithuanian police hosted a dedicated conference to present its own statistics – they said most homicides in Lithuania are domestic, therefore Lithuanian cities cannot be seen as dangerous.

The police representatives also said the UN data of the number of homicides per 100,000 people wasn’t up to date.

“The difference is that the domestic crimes, in essence, do not cause danger to the society, to other residents,” the head of communications at the Lithuanian police, Ramūnas Matonis, told LRT FACTS.

“Two people drink, get drunk, get into a fight, use a knife or something, and that’s it. Of course, every murder is a tragedy, but it’s not right to scare people that Lithuanian cities are unsafe,” he added.

The publication by Fox News was disingenuous, said the police.

Researcher Maryja Šupa from the Criminology Department of Vilnius University (VU) said most crimes in Lithuania are committed in domestic environment.

“It’s important to note that no single figure – like the number of murders per 100,000 people – can tell if a city is safe,” she told LRT FACTS, adding it was necessary to look at contextual factors.

Seventy percent of homicides in Lithuania happen in the homes of the victims or the accused, according to an investigation by VU researchers. A completely unrelated person is the victim of murder only in 20 percent of cases.

“Although the number of murders [in Lithuania] is relatively high in comparison with other EU states, only a minority of the murders happen in public spaces,” said Šupa, adding it would be “completely wrong” to say that a random person faces any real risk of being attacked and killed on the streets.

The safety of a city depends on various factors, she said, including “subjective safety – how secure people feel regardless of criminal statistics.”

Therefore, the Fox News “dealiest cities” headline “says very little about the cities themselves,” as it avoids saying “who exactly, why and under what circumstances has died,” said Šupa.

And although Lithuania has the highest number of homicides in the EU, “the statistics are more than 10 times higher in North and South America,” where crime is often linked with drug trade and organised crime, she said.

Lithuania's culture of violence and social exclusion

During the police press conference on February 6, Deputy Police Commissioner Edvardas Šileris said Lithuanians “should drink less” when asked what could help solve the problem of murders.

According to the VU criminologist Šupa, murders committed at home “do not pose a direct threat to the public,” but are "often connected with alcohol [abuse], as 70 percent of murders were committed under the influence of alcohol".

This shows "a culture of violence [that is] a problem common in the whole post-Soviet [sphere]”.

“In countries where alcohol is used in public – in cafes, bars, other spaces – there is more social control, more safeguards, other people that can notice a conflict situation and intervene before something happens.”

Meanwhile, closing oneself up in domestic environments is common in post-Soviet countries, she said.

Crime often results from social exclusion, many of the accused tend to have only school-level education, some have committed other crimes before, and at least 40 percent have previously been imprisoned, added Šupa.

“And it’s again a question for us, the society – is there really no direct danger to people in the streets, does it mean that everything is alright?”

Official but inconsistent data

In a Facebook post, political scientists Mažvydas Jastramskis has criticised the ranking of cities based on statistics from a single year. He said he made several calculations himself which, depending on criteria, completely change the “deadliest” list.

“One of the statistics’ [. ] principles is that you cannot take one measure and present it as if it reflects the entirety,” he wrote.

Jastramskis proceeded to use the UN database to take data from 2011 through 2016, which showed statistics from cities in “almost all European nations, except Kyiv and Dublin”.

The information surprised Jastamskis.

“For example, the deadliest European city isn’t Moscow or Kaunas, but Cahul” in Moldova, he wrote.

When he adjusted the filter to include cities with at least two data entries, the top 10 he got were “Bijelo Polje (Montenegro), Kasnodar (Russia), Prešov (Slovakia), Klaipėda, Kaunas, Vilnius (Lithuania), Moscow (Russia), Riga (Latvia), Liepāja (Latvija), Schaan (Lichtenstein),” according to Jastamskis.

When measuring statistics per 100,000 people, all it takes is for one small town to have a single murder for the statistics to inflate, he wrote.

“This happened with Schaan in Liechtenstein, where one banker was killed in 2014. For a town of 6,000 people this meant 16.9 murders per 100,000 people.”

Comments on social media also pointed to the fact that the quoted statistics are from 2016 and are therefore outdated.

According to Statistics Lithuania, the number of murders in the country have been steadily decreasing for a long time.

The UN report does not rank cities, but profile different countries based on regional and year-frame filters.

“The United Nations Office on Drugs and Crime seeks to shed light on different phenomena, from lethal gang violence and the role of firearms to links with inequalities and gender-related killings, and in this way support targeted action,” Yury Fedotov, head of the UN Office on Drugs and Crime, is quoted in the report.

“I hope that the research and analysis contained in the study are used in this spirit – not to designate “murder capitals” but to learn, understand and strengthen prevention.”

The report did not analyse statistics of different cities, which can only be found in a separate UN database.

Fox News ended up using the statistics differently than intended by the UN and presented them as a rating of “deadliest” cities, contrary to what the report aimed to do.

Verdict: manipulation / sensational headline

Although Lithuania definitely stands out among EU member states with a high number of murders, it isn’t accurate to say that the country’s cities are unsafe or “deadly”, as Fox News claimed. Based on Lithuania’s crime statistics, most murders happen in domestic environments and not in the pubic. Critics said it was wrong to analyse the UN data in the way Fox News did, basing the story on a single criterion of murders per 100,000 inhabitants. Experts, however, said that although the data was inconsistent, it still showed problems arising from social exclusion.


Lithuania News - History

Lithuanian Jewish leaders on Tuesday accused Russian President Vladimir Putin of "falsifying" history after he defended the Soviet annexation of the Baltic states during World War II.

While paying tribute to those who perished fighting the Nazis, the Jewish community dismissed Putin's attempt to play down Soviet crimes in Lithuania and fellow Baltic states Latvia and Estonia.

"We, the descendants of the Jews of Lithuania, oppose this falsification of the history of the enslavement of our independent Lithuania," community leader Faina Kukliansky and lawmaker Emanuelis Zingeris said.

They issued a joint statement in response to Putin's article in US magazine The National Interest earlier this month in which he described the Baltic states' annexation as "incorporation".

"Their accession to the USSR was implemented on a contractual basis, with the consent of the elected authorities," Putin wrote, saying it was in "line with international and state law of that time".

Putin has repeatedly accused the West of playing down the Soviet contribution to the Nazi defeat -- an estimated 27 million Soviet troops and civilians were killed in World War II.

But for many in the Baltic states, which were independent states after World War I, the Soviet takeover marked the start of decades of often brutal Soviet occupation rather than liberation.

"Lithuanian Jews who had a guarantee of ethnic continuity in independent Lithuania became the ethnic group most persecuted by the Soviet occupiers," Jewish leaders said.

"The majority of Lithuania's Jews didn't want a Soviet government. The massive fight later by the Soviet Union and its satellites against Zionism became the hallmark of the entire period of Communist rule."

The Soviets invaded the Baltic states in 1940 under their infamous Molotov-Ribbentrop pact with Nazi Germany. A year later, in June, they deported some 43,000 Baltic citizens, including thousands of Jews.

That drive was cut short when Germany turned on its former allies the same month, pushing the Red Army out of the Baltic region as it invaded the Soviet Union.

In 1944-45, the Soviets put an end to the Nazi occupation -- during which almost all of the region's Jews were killed -- heralding the renewed deportations of hundreds of thousands and prompting an armed resistance that only ended in 1953.

Moscow refuses to recognize the Soviet takeover of the Baltic states as an occupation and it has never offered an apology or reparations.

It was only in March 1990 that Lithuania became the first Soviet republic to declare independence, before joining the European Union and NATO in 2004.


Litwa

Lithuania is the southernmost of the Baltic states. During the Holocaust, the Germans murdered about 90 percent of Lithuanian Jews, one of the highest victim rates in Europe.

Kluczowe fakty

Lithuanians carried out violent riots against the Jews both shortly before and immediately after the arrival of German forces.

In June and July 1941, detachments of German Einsatzgrupen together with Lithuanian auxiliaries, began murdering the Jews of Lithuania.

By the end of August 1941, most Jews in rural Lithuania had been shot. By November 1941, the Germans had also massacred most of the Jews who had been concentrated in ghettos in the larger cities.

Ta treść jest dostępna w następujących językach

Lithuania is the southernmost of the Baltic states.

The Jews of Lithuania had their own distinct and highly developed Jewish culture, including a special dialect of the Yiddish language. Lithuanian Jewry played a profound role in many Jewish ideologies, including the Jewish workers' movement, Zionism, and rational religious thought. Before World War II, the Lithuanian Jewish population was some 160,000, about 7 percent of the total population.

Lithuania was an independent country from the end of World War I until 1940. In March 1939, Nazi Germany delivered an ultimatum to Lithuania to cede the territory of Memel (Klaipeda), a region with an ethnic German majority, to the Reich. On March 21, the Lithuanian government agreed to the German terms. The following day the German and Lithuanian foreign ministers signed a treaty that returned the Memel territory back to Germany and included an non-aggression pact between the two parties. The Soviet Union occupied Lithuania in June 1940 and annexed the country in August 1940. By 1941, the Jewish population of Lithuania swelled by an influx of refugees from German-occupied Poland to reach about 250,000, or 10 percent of the population.

In June and July 1941, following the German invasion of the Soviet Union, the Germans occupied Lithuania. During the German occupation, Lithuania was incorporated into the Reich Commissariat Ostland (Reichskommissariat Ostland), a German civilian administration covering the Baltic states and western Belorussia.

The Lithuanians carried out violent riots against the Jews both shortly before and immediately after the arrival of German forces. In June and July 1941, detachments of German Dołączone grupy together with Lithuanian auxiliaries, began murdering the Jews of Lithuania. By the end of August 1941, most Jews in rural Lithuania had been shot. By November 1941, the Germans also massacred most of the Jews who had been concentrated in ghettos in the larger cities. The surviving 40,000 Jews were concentrated in the Vilna, Kovno, Siauliai, and Svencionys ghettos, and in various labor camps in Lithuania. Living conditions were miserable, with severe food shortages, outbreaks of disease, and overcrowding

In 1943, the Germans destroyed the Vilna and Svencionys ghettos, and converted the Kovno and Siauliai ghettos into concentration camps. Some 15,000 Lithuanian Jews were deported to labor camps in Latvia and Estonia. About 5,000 Jews were deported to killing centers in German-occupied Poland, where they were murdered. Shortly before withdrawing from Lithuania in the fall of 1944, the Germans deported about 10,000 Jews from Kovno and Siauliai to concentration camps in Germany.

Soviet troops reoccupied Lithuania in the summer of 1944. In the previous three years, the Germans had murdered about 90 percent of Lithuanian Jews, one of the highest victim rates in Europe.


Lithuania marks 80th anniversary of Soviet mass deportations

Copyright 2021 The Associated Press. Wszelkie prawa zastrzeżone.

A man lays flowers on rusty railway tracks near old wagons at the Naujoji Vilnia railway station in Vilnius, Lithuania, Monday, June 14, 2021, as Lithuania marked the mass deportation 80 years ago by the Soviet Union that was occupying the Baltic nation. Deportation started on June 14, 1941, where some 280,000 people were deported to Siberian gulags, a year after Soviet troops had occupied Lithuania. (AP Photo/Mindaugas Kulbis)

VILNIUS – Flowers were laid on rusty railway tracks Monday as Lithuania marked the start of a mass deportation 80 years ago by the Soviet Union that was occupying the Baltic nation.

People who were considered opposed to Moscow or deemed counter-revolutionary elements were sent to Siberia from Lithuania and few returned. Others who owned land or houses were evicted and sent there too.

Some 280,000 people were eventually deported to the Siberian gulags, a year after Soviet troops had occupied Lithuania. Many of those sent away never returned from the long journey in the cattle wagons.

“Two evil forces — Nazi Germany and the Soviet Communist regime — had entered a secret agreement to divide Europe,” President Gitanas Nauseda said during a solemn ceremony in Vilnius, on a day considered one of the darkest pages in the Baltic nation’s recent history. These “regimes caused unspeakable pain and suffering.”

One of those attending the ceremony Monday was deported and spent almost 11 years in Siberia. Aurelija Staponkute and her family were deported only because they had a small farm that was seized.

“We do not know what the future might bring. Whatever happens, we must protect our freedom. After all, we fought for it so hard,” the 83-year-old said.

Only one-third of those deported ever returned, according to historians, and the mass deportation affected all walks of life in the Baltic nation, where it's considered a genocide by an occupying power.

The Soviet occupation of Lithuania lasted for five decades. After regaining its independence in 1991, Lithuania joined the European Union and NATO in 2004.

Copyright 2021 The Associated Press. Wszelkie prawa zastrzeżone. This material may not be published, broadcast, rewritten or redistributed without permission.


Lithuania marks 80th anniversary of Soviet mass deportations

Lithuania Deportations Anniversary A man lays flowers on rusty railway tracks near old wagons at the Naujoji Vilnia railway station in Vilnius, Lithuania, Monday, June 14, 2021, as Lithuania marked the mass deportation 80 years ago by the Soviet Union that was occupying the Baltic nation. Deportation started on June 14, 1941, where some 280,000 people were deported to Siberian gulags, a year after Soviet troops had occupied Lithuania. (AP Photo/Mindaugas Kulbis) (Mindaugas Kulbis)

June 14, 2021 at 12:01 pm EDT

VILNIUS, Lithuania &mdash (AP) — Flowers were laid on rusty railway tracks Monday as Lithuania marked the start of a mass deportation 80 years ago by the Soviet Union that was occupying the Baltic nation.

People who were considered opposed to Moscow or deemed counter-revolutionary elements were sent to Siberia from Lithuania and few returned. Others who owned land or houses were evicted and sent there too.

Some 280,000 people were eventually deported to the Siberian gulags, a year after Soviet troops had occupied Lithuania. Many of those sent away never returned from the long journey in the cattle wagons.

“Two evil forces — Nazi Germany and the Soviet Communist regime — had entered a secret agreement to divide Europe,” President Gitanas Nauseda said during a solemn ceremony in Vilnius, on a day considered one of the darkest pages in the Baltic nation’s recent history. These “regimes caused unspeakable pain and suffering.”

One of those attending the ceremony Monday was deported and spent almost 11 years in Siberia. Aurelija Staponkute and her family were deported only because they had a small farm that was seized.

“We do not know what the future might bring. Whatever happens, we must protect our freedom. After all, we fought for it so hard,” the 83-year-old said.

Only one-third of those deported ever returned, according to historians, and the mass deportation affected all walks of life in the Baltic nation, where it's considered a genocide by an occupying power.

The Soviet occupation of Lithuania lasted for five decades. After regaining its independence in 1991, Lithuania joined the European Union and NATO in 2004.

Copyright 2021 The Associated Press. Wszelkie prawa zastrzeżone. This material may not be published, broadcast, rewritten or redistributed without permission.


Obejrzyj wideo: Nyheter på lätt svenska 18-10-2021 (Grudzień 2021).